Warunki życia społeczeństwa polskiego - problemy i strategie

The purpose of the study

Main topics of the study

Ocena sytuacji kraju, miejscowości zamieszkania i rodziny,
Zadowolenie z życia ogółem i z różnych jego aspektów,
Stan psychiczny,
Zaradność i bezradność,
Sieć kontaktów osobistych i rodzinnych,
Dodatkowa działalność zarobkowa i zmierzająca do poprawy warunków życia,
Korzystanie z pomocy społecznej i indywidualnej oraz udzielanie takiej pomocy,
Zadania i oceny władz lokalnych,
Subiektywne i obiektywne warunki bytu,
Struktura dochodów indywidualnych i gospodarstwa domowego,
Zaspokojenie potrzeb,
Aspiracje materialne i edukacyjne,
Oszczędności, pożyczki, kredyty,
Warunki mieszkaniowe,
Wyposażenie w dobra materialne,
Budżet czasu i zaspokojenie potrzeb w tym względzie,
Praca i bezrobocie (w tym praca za granicą),
Komunikacja i dojazdy do pracy i szkoły,
Kontakty z instytucjami prawa i porządku publicznego oraz poczucie bezpieczeństwa,
Korzystanie ze służby zdrowia,
Skład demograficzny gospodarstwa domowego,
Gospodarstwo rolne i gospodarowanie na roli,
Infrastruktura w miejscowości zamieszkania,
Samoidentyfikacje społeczne.

Unit of Analysis

Sample design

Type of the sample applied in the Study

Próba losowo-adresowa

1. Koncepcja doboru próby

Badanie zostało zrealizowane w gospodarstwach domowych należących do dwu niezależnych prób. Pierwsza była próbą ogólnopolską umożliwiającą uzyskanie danych dla Polski i województw oraz wybranych aglomeracji, druga zaś dla wybranych gmin. Próby te losowane były przy wykorzystaniu schematu losowania wielostopniowego, przy czym jednostkami losowania pierwszego stopnia były obwody spisowe, zaś na drugim stopniu losowane były mieszkania. W wylosowanym mieszkaniu dobierane było gospodarstwo domowe (jeśli było w nim więcej niż jedno gospodarstwo), zaś w gospodarstwie domowym respondent.

Obwody spisowe przed losowaniem były, oddzielnie w każdym województwie, warstwowane według klas miejscowości. Jako operat losowania obwodów spisowych i mieszkań wykorzystano istniejący w GUS system TERYT.

2. Operat losowania

Próby do wszystkich realizowanych przez GUS badań gospodarstw domowych dobierane są przy zastosowaniu schematu losowania dwustopniowego. Operat losowania wykorzystywany przy doborze tych prób oparty jest o system TERYT tj. rejestr podziału terytorialnego kraju. W systemie tym funkcjonują dwa rodzaje jednostek pierwszego stopnia:

1. ok. 178 000 obwodów spisowych zawierających średnio ok. 68 mieszkań,

2. ok. 33 000 rejonów statystycznych średnio po ok. 377 mieszkań.

Jeden rejon statystyczny może składać się maksymalnie z 9 obwodów spisowych. Terytorium Polski podzielone jest w pełni na rejony statystyczne i obwody spisowe. Oznacza to, że istnieją rejony i obwody niezamieszkane o zerowej liczbie mieszkań.

W zależności od specyfiki konkretnego badania za jednostki pierwszego stopnia przyjmuje się rejony lub obwody. W przypadku niektórych badań zachodzi potrzeba łączenia obwodów albo rejonów, jeżeli nie spełniają wymogów badania co do minimalnej liczby mieszkań w rejonie bądź obwodzie. W badaniu "Jak się nam żyje ?" jako jednostki losowania pierwszego stopnia wykorzystano obwody spisowe. Są to jednostki mniejsze i bardziej zwarte niż rejony statystyczne, co znacznie ułatwia realizację badania, zwłaszcza na terenach wiejskich. Obwody spisowe nie spełniające warunku minimalnej liczby mieszkań łączone były z sąsiednimi, w ramach tego samego rejonu statystycznego. Jednostkami losowania drugiego stopnia były mieszkania. Dla każdego wylosowanego obwodu stworzone zostały wykazy mieszkań zamieszkanych, które stanowiły operaty losowania drugiego stopnia. Dla próby pierwszej przyjęto, że obwód spisowy powinien liczyć co najmniej 6 mieszkań, zaś w próbie drugiej, w zależności od gminy, od 7 do 21 mieszkań.

3. Warstwowanie i alokacja jednostek pierwszego stopnia

Obwody spisowe przed losowaniem zostały pogrupowane w warstwy. W przypadku próby pierwszej (ogólnopolskiej) ustalono, że województwa z wydzieloną aglomeracją tj.:

dolnośląskie,

lubelskie,

łódzkie,

małopolskie,

mazowieckie,

pomorskie,

śląskie,

wielkopolskie

podzielone zostaną najpierw na trzy części: miasto wojewódzkie, pozostała część aglomeracji, pozostała część województwa. W pozostałych województwach wydzielono dwie części: miasto wojewódzkie oraz pozostałe miasta i gminy województwa.

Następnie w każdym województwie, oddzielnie w każdej części, tworzone były warstwy obejmujące miasta o zbliżonej liczbie mieszkańców, względnie gminy wiejskie z sąsiadujących ze sobą powiatów. Liczba utworzonych w ten sposób warstw zależała od specyfiki danego województwa tj. struktury miast i gmin ze względu na liczbę mieszkańców oraz ze względu na założoną liczebność próby w danym województwie. Łącznie utworzono 473 warstwy: najwięcej w woj. mazowieckim - 57, najmniej w woj. opolskim - 16. W pięciu największych miastach: Warszawie, Łodzi, Krakowie, Poznaniu i Wrocławiu warstwami były dzielnice. Ponadto 123 większe miasta stanowiły samodzielne warstwy. Utworzono 182 warstwy wiejskie: najwięcej w woj. małopolskim i mazowieckim - po 17, najmniej w opolskim - 6 warstw.

Próba pierwsza liczyła 40 002 mieszkania. W województwach z aglomeracjami losowano po ok. 3000 mieszkań, z czego ok. 2000 lokowanych było w aglomeracji, zaś ok. 1000 mieszkań w pozostałej części województwa. W pozostałych województwach losowano po ok. 2000 mieszkań, po ok. 1000 w mieście wojewódzkim i w reszcie województwa. Z kolei, w poszczególnych częściach w każdym z województw próba mieszkań rozdzielana była pomiędzy warstwy proporcjonalnie do populacyjnej liczby mieszkań w warstwach.

W odniesieniu do próby pierwszej przyjęto, że w każdym z wylosowanych obwodów spisowych losowanych będzie 6 mieszkań. W związku z tym, liczba obwodów spisowych losowanych z pojedynczej warstwy stanowiła ok. 1/6 ustalonej wcześniej próby mieszkań.

Próba druga (próba gmin) liczyła łącznie 25 668 mieszkań w 64 wybranych gminach. Gminy te były bardzo zróżnicowane ze względu na liczbę mieszkańców, poziom urbanizacji i gęstość zaludnienia. Z tych powodów liczba losowanych do próby mieszkań wahała się od 200 w takich gminach jak Wąsosz czy Pielgrzymka do ponad 1000 w miastach stanowiących powiaty jak np. Toruń lub Radom. W większości gmin nie stosowano warstwowania, albowiem nie było możliwości dzielenia tych gmin na mniejsze podzbiory. Jedynie w 15 gminach miejsko-wiejskich stosowano warstwowanie na obszary miejski i wiejski. W miastach w wylosowanych obwodach dobierano do próby, w zależności od miasta, od 7 do 20 mieszkań. W gminach wiejskich oraz w częściach wiejskich gmin miejsko-wiejskich losowano od 14 do 21 mieszkań w wylosowanych uprzednio obwodach spisowych.

4. Losowanie obwodów spisowych

Losowanie obwodów spisowych przeprowadzane było w próbie pierwszej oddzielnie w każdej warstwie, zaś w próbie drugiej oddzielnie w każdej wybranej gminie, jeżeli nie była to próba miejsko-wiejska. W celu wylosowania próby zastosowano procedurę Hartle`a-Rao. Jest to losowanie systematyczne z prawdopodobieństwami proporcjonalnymi do wielkości jednostek pierwszego stopnia, po ich uprzednim losowym uporządkowaniu.

W analogiczny sposób przeprowadzone zostało losowanie obwodów spisowych we wszystkich warstwach w poszczególnych województwach. Łącznie do próby pierwszej wylosowano 6667 obwodów spisowych, zaś do próby drugiej 2963 obwody.

5. Losowanie mieszkań, gospodarstw domowych i respondentów

W każdym z wylosowanych na pierwszym stopniu obwodów spisowych losowano następnie określoną liczbę mieszkań. W przypadku próby pierwszej losowano po 6 mieszkań w obwodzie, zaś w próbie drugiej, w zależności od gminy, od 7 do 21 mieszkań. Zastosowano procedurę losowania prostego bez powtórzeń.

W wylosowanym mieszkaniu ankieter dobierał do wywiadu tę osobę w wieku 18 lat i więcej, która ostatnio obchodziła urodziny. W przypadku, gdy w wylosowanym mieszkaniu współzamieszkiwały dwa lub więcej gospodarstwa domowe, ankieter dobierał do badania to gospodarstwo, którego "głowa" ostatnio obchodziła urodziny.

Geographic coverage of the sample

Data collection methods were used for the study

The total number of starting or issued names/addresses and the total number of successfully completed

Details

Badanie gmin:
25668 mieszkań - próba założona
24745 mieszkań - próba zrealizowana

Badanie ogólnopolskie:
40002 mieszkania - próba założona
38866 mieszkania - próba zrealizowana

Substitution or replacement of respondents

Post-stratification weight

Factors considered at construction of the post-stratified weighting factor

- prawdopodobieństwa wyboru mieszkań, gospodarstw domowych i respondentów,

- poziom realizacji badania w danej warstwie (gminie),

- dane o strukturze ludności wg płci i wieku wg stanu z dnia 30.06.2007 na podstawie szacunków demograficznych GUS.

Weighting or post-stratification strategy used

W celu uogólnienia wyników badania z próby na badane populacje obliczone zostały następujące rodzaje wag dla gospodarstw domowych i respondentów:

Przy obliczaniu wag uwzględnione zostały następujące czynniki:

Wagi były następnie standaryzowane do liczby zrealizowanych ankiet odpowiednio w Polsce, województwie, aglomeracji i wybranej gminie.

Description of sample design

Fieldwork

Start and end dates of fieldwork

Inny termin

Badanie gmin:
Rozpoczęcie badania: 25.08.2007
Zakończenie badania: 09.12.2007

Badanie ogólnopolskie:
Rozpoczęcie badania: 10.08.2007
Zakończenie badania: 10.12.2007

Interviewers required to

Interviews back-checked (e.g. supervisor checks later whether interview was conducted

Other information about the study

Pattern for data quotation

Dla danych z badania ogólnopolskiego:

Sondaż Centrum Badania Opinii Społecznej "Warunki życia społeczeństwa polskiego - problemy i strategie" zrealizowany na reprezentatywnej próbie losowo-adresowej dorosłych mieszkańców Polski, N=38 866 w okresie wrzesień - listopad 2007 r. Kierownik Zespołu Badawczego: prof. dr hab. Krzysztof Zagórski.

Dla danych z badania gmin:

Sondaż Centrum Badania Opinii Społecznej "Warunki życia społeczeństwa polskiego - problemy i strategie" zrealizowany na próbach losowo-adresowych dorosłych mieszkańców wybranych miast/gmin, N=24 745 (jest to łączna liczebność prób wybranych 64 miast/gmin) w okresie wrzesień - listopad 2007 r. Kierownik Zespołu Badawczego: prof. dr hab. Krzysztof Zagórski.

Generally accessible publications that refer to this data

Krzysztof Zagórski (red), Jak się nam żyje? Część I i II, Opinie i diagnozy Nr 9, CBOS, Warszawa 2008

Jan Hryniewicz, Bohdan Jałowiecki i Anna Tucholska, Jak się żyje w przyszłych metropoliach? Opinie i diagnozy Nr 10, CBOS, Warszawa 2008

Data distribution

Data use restrictions