Europejski Sondaż Społeczny (ESS - European Social Survey).

Cel w jakim badanie zostało przeprowadzone

Europejski Sondaż Społeczny (ESS) jest nowym międzynarodowym projektem badawczym, który będzie realizowany co 2 lata. Pierwsza runda została zrealizowana w roku 2002. Uczestniczyły 22 kraje, tj.: Austria, Belgia, Czechy, Dania, Francja, Finlandia, Grecja, Hiszpania, Holandia, Irlandia, Izrael, Luksemburg, Niemcy, Norwegia, Polska, Portugalia, Słowenia, Szwajcaria, Szwecja, Węgry, Wielka Brytania, Włochy.

ESS realizuje dwa zasadnicze cele:

1. zebranie informacji o kluczowych dla Europy zagadnieniach społecznych i politycznych oraz postawach

2. wypracowanie standardów przygotowania i realizacji badań międzykrajowych umożliwiających ścisłą porównywalność wyników.

Dla wypracowania tych standardów i nadzoru prawidłowości ich realizacji powołany został Międzynarodowy Komitet Metodologiczny, w skład którego wschodzą przedstawiciele wiodących europejskich ośrodków naukowych.

Poruszana problematyka badawcza

Tematyka badania ESS obejmuje szeroki zakres zagadnień o kluczowym znaczeniu dla zrozumienia zmian zachodzących we współczesnej Europie. Kwestionariusz zawiera 12 modułów stałych, które będą powtarzane w każdej edycji badania. Dotyczą one następujących zagadnień:

1. zaufanie do władz, polityków i instytucji

2. zainteresowanie polityką i uczestnictwo w życiu politycznym

3. orientacje społeczno-polityczne

4. zagadnienia władzy i jej skuteczności na poziomie krajowym i międzynarodowym

5. wartości moralne, polityczne i społeczne

6. integracja i wykluczenie społeczne

7. tożsamość narodowa, etniczna i religijna

8. poczucie materialnego dobrobytu, stan zdrowia i poczucie bezpieczeństwa

9. skład demograficzny gospodarstwa domowego

10. wykształcenie i zawód respondenta, współmałżonka, rodziców

11. warunki materialne

12. warunki życiowe gospodarstwa domowego.

Wszystkie moduły zostały opracowane we współpracy z czołowymi europejskimi specjalistami w zakresie podjętych zagadnień i pozwalają na obserwację zarówno zmian zachodzących w poszczególnych krajach, jak i różnic miedzy krajami.

Kwestionariusz zawiera również moduły rotacyjne, które będą zmieniać się w kolejnych edycjach ESS (od 2 do 4 modułów). W I edycji były to dwa moduły dotyczące zagadnień imigracji i azylu oraz zaangażowania obywatelskiego.

Kolejna część kwestionariusza dotyczy systemu wartości społeczeństw (przygotował ją Shalom Schwartz, psycholog z Hebrew University of Jerusalem).

Każda edycja badania zawiera także dodatkowy moduł, którego celem jest zebranie materiałów do analiz o charakterze metodologicznym. W obecnej edycji zebrane zostały materiały do analizy trafności i rzetelności danych uzyskanych podczas wywiadu oraz przekładalności różnych rodzajów skal (słownych i liczbowych o różnej długości) zawartych w pytaniach. Ze względu na zróżnicowanie zawartości tego modułu przygotowano dwie wersje kwestionariusza (wersja A i B).

W polskiej wersji kwestionariusza zamieszczony został także dodatkowy moduł, dotyczący stylów życia. Jego autorami byli pracownicy Instytutu Filozofii i Socjologii PAN. Aby uniknąć wystąpienia tzw. efektu kontekstu, polegającego na możliwym wpływie pytań poprzedzających na następne, moduł ten zamieszczono na końcu kwestionariusza (procedury ESS dopuszczały taką możliwość).

Jednostka badania

Dobór próby

Typ zastosowanej w badaniu próby

Obszar geograficzny, na którym zrealizowano badanie

Metoda zbierania danych

Liczebność próby założonej i zrealizowanej

Zastępowanie respondentów

Waga poststratyfikacyjna

Ograniczenia reprezentatywności próby zrealizowanej, wynikające zarówno ze sposobu doboru próby/repondenta, jak i powstałe wskutek terenowej realizacji badania

1. „Design effect” związany z wielostopniowością doboru próby oraz jej wiązkowaniem. Wielkość tego efektu szacowana jest na poziomie 1,1637. Odpowiada to tzw. efektywnej wielkości próby (effective sample size) równej 1813 przy liczbie zrealizowanych wywiadów równej 2110.

2. Efekt ankieterski wynikający z faktu, że na ogół ankieterzy realizowali więcej niż jeden wywiad. Wielkość efektu nie została oszacowana. Można założyć, że efekt ten wpływa na homogenizację uzyskanych odpowiedzi, co prowadzi do wzrostu wariancji estymatorów (zmniejszenia efektywnej wielkości próby).

Pełny opis sposobu doboru próby

Faza terenowa realizacji badania

Daty, w jakich badanie zostało przeprowadzone

Obligacje ankietera przy ponownych próbach kontaktu z wylosowanym respondentem / gospodarstwem domowym

Minimalna liczba prób kontaktu

Kontrola zrealizowanych wywiadów pod względem poprawności ich realizacji przez koordynatora

Praca ankieterów podlegała kontroli koordynatora regionalnej sieci ankieterskiej oraz ORBS. Kontrola koordynatora polegała na sprawdzeniu poprawności wypełnienia kwestionariuszy oraz specjalnie przygotowanego na potrzeby ESS Raportu z pracy ankietera pod wylosowanym adresem, którego celem było monitorowanie pracy ankieterów. Raport ten zawiera szczegółowe informacje na temat podejmowanych kontaktów z wylosowanymi osobami oraz rezultatów tych kontaktów. Jeśli koordynator stwierdził, że ankieter zbyt pochopnie zrezygnował z realizacji wywiadu, nakazywał mu ponowne próby kontaktu lub też przekazywał wywiad do realizacji innemu, bardziej doświadczonemu ankieterowi.

W ORBS Raporty z pracy ankietera pod wylosowanym adresem były ponownie analizowane pod kątem poprawności wypełnienia i zasadności decyzji ankietera o rezygnacji z realizacji wywiadu. Jeśli decyzja ta była zbyt pochopna, Raport odsyłano z poleceniem podjęcia dalszych prób realizacji wywiadu.

Oprócz tego, zgodnie ze standardami przyjętymi w ESS, kontroli terenowej podlegało 5% wywiadów zrealizowanych, 10% odmów udzielenia wywiadu i 10% przypadków, w których ankieterowi nie udało się skontaktować z respondentem. Taki schemat kontroli jest zorientowany nie tylko na kontrolę poprawności i rzetelności pracy ankieterów podczas prowadzenia wywiadów, ale w równym stopniu na kontrolę realizacji próby przez ankieterów. Kontrola ta została przeprowadzona przez Ogólnopolską Sieć Kontrolerów IFiS PAN, całkowicie niezależną od sieci ankieterów. Biorąc pod uwagę wartość danych z kontroli, została ona zrealizowana osobiście lub przez telefon (z wykluczeniem kontroli pocztowej).

Pozostałe informacje na temat badania

Wzór cytowania danych przekazywanych do archiwum

Jeśli przekazywane dane są częścią innego zbioru lub pochodzą z innych źródeł drukowanych (np. statystyki publiczne), jakie jest ich źródło

Ogólnodostępne publikacje odwołujące się do danych przekazywanych do archiwum

2003. Jak rozumiemy integrację? "Res Publica Nowa" Nr 5: 61-63.

2003. Growing inequalities and the rise of the 'merirocracy' in Poland, s. 170-203. W: Władysław Adamski, Pavel Machonin i Wolfgang Zapf (red.), Structural Change and Modernization in Post-Socialist Societies. Hamburg: Reinhold Kramer Verlag.

2004. Analiza przydatności EGP jako wskaźnika pozycji społecznej. "Ask, Społeczeństwo, Badania, Metody". No 12: 85-116 (z Dariuszem Przybyszem).

2004. Bariery partykularyzmu.. “Krytyka Polityczna" No 5: 78-87.

2004. Selekcja pochodzeniowa do szkoły średniej i na studia. „Studia Socjologiczne”, Nr 2(173): 65-93.

2004. Struktura Społeczna. Warszawa: Wydawnictwo SCHOLAR.

2004. Niepokoje polskie. Pod redakcją H. Domańskiego, A. Ostrowskiej, A Rycharda. Warszawa: Wydawnictwo IFiS PAN.

2004 O ruchliwości społecznej w Polsce. Warszawa: Wydawnictwo IFiS PAN.

W DRUKU:

Paweł Śpiewak, H. Domański, A. Rychard,. Jedna Polska czy wiele Polsk? Warszawa: Wydawnictwo Trio.

Barbara Gąciarz, Włodzimierz Pańków, Bariery samorz1dno ci lokalnej, w : Nadwiślańskie niepokoje, Wydawnictwa IFiS PAN (przygotowywane do druku)

Dystrybucja danych

Ograniczenia dystrybucji zbioru